Piwo – zarys historyczny

Piwo towarzyszy człowiekowi od wieków, a najstarsze dowody na jego warzenie mają ponad 6000 lat. Warto lepiej poznać piwną historię i dowiedzieć się więcej o licznych innowacjach, które miały miejsce na przestrzeni dziejów.

Pierwszych udokumentowanych dowodów na temat piwa doszukamy się w starożytnej Mezopotamii około 4000 lat p.n.e. Do naszych czasów dotrwały bardzo fragmentaryczne informacje dotyczące starożytnego piwowarstwa, które Sumerowie wykuwali na glinianych tabliczkach - efektem tego jest bardzo niepełny obraz antycznego piwa, jakim dysponujemy obecnie. Piwo w Mezopotamii powstawało z dwóch głównych składników - wody i specjalnego rodzaju chleba - a także szeregu dodatków takich jak miód, zioła, czy owoce i znacząco różniło się od współczesnego. Stanowiło jednak, tak jak dziś, popularny napój dla wszystkich warstw społecznych, pity na co dzień i od święta. Co ciekawe mezopotamskie piwo powstawało pod patronatem Bogini Ninkasi - „tej, która napełnia usta”, a jako że było to bóstwo żeńskie, to piwowarstwo oraz wyszynk stanowiły rzemiosła przypisane paniom, piwowarzy-mężczyźni w tym okresie stanowili ewenement

Piwne tradycje Mezopotamii przejęli następnie Babilończycy, którzy rozwinęli i udoskonalili proces, między innymi poprzez zastosowanie po raz pierwszy chmielu nieodłącznie kojarzącego się nam z piwem obecnie.

W słynnym kodeksie Hammurabiego znalazły się srogie kary za warzenie piwa niezdatnego do picia. W górnym Egipcie w Hierakonpolis odnajdziemy najstarszy znany browar na świecie datowany na około 3700 lat p.n.e. W egipskiej mitologii piwo stanowiło dar od samego boga śmierci i odrodzonego życia - Ozyrysa, dlatego też składano je do grobów zmarłych na ich dalszą wędrówkę w zaświatach.

Na ziemie polskie piwo przybyło razem ze Słowianami, jednak pierwsze wzmianki na jego temat związane są z postacią Bolesława Chrobrego.

Pierwszy koronowany król Polski był nazywany przez Niemców piwoszem - "Tragbier", a piwem częstowano gości na królewskim dworze. Natomiast najstarsza zachowana wzmianka o karczmie z browarem na naszych ziemiach pochodzi z 1272 roku. W kronikach można znaleźć również informacje o tym, że piwowarów zwano mielcarzami.

W Średniowieczu trzy czynniki wpłynęły na rozwój piwowarstwa: obecność tego trunku na dworach pańskich i książęcych, rozwój klasztorów oraz rozkwit miast. Produkcja piwa rozwijała się a smak i jakość trunków z czasem ewoluowały. Co ciekawe, równocześnie zaczęły pojawiać się różne obostrzenia i prawa dotyczące produkcji oraz handlu piwem. Jednym z najsłynniejszych jest tzw. Reinheitsgebot, czyli słynne niemieckie prawo czystości z 1516 roku, pozwalające warzyć piwo jedynie z 3 składników: wody, jęczmienia i chmielu. Obecnie wiemy także o czwartym składniku, czyli drożdżach, jednak w czasach, kiedy Niemcy sankcjonowali warzenie piwa, wpływ tych mikroorganizmów na jego powstawanie nie był jeszcze znany. W wielu regionach obowiązywało prawo tzw. 1 mili ochronnej, dające możliwość warzenia i sprzedaży piwa tylko i wyłącznie w granicach miast i przez osoby do tego upoważnione.

Przez tysiące lat piwa powstawały metodą górnej fermentacji. Charakteryzuje się ona tym, że użyte drożdże pracują w temperaturach około 15-25°C. Dzisiaj zaliczamy takie piwa do rodziny piw typu Ale.  Z biegiem czasu zaczęto stosować również metodę dolnej fermentacji, w której praca drożdży następowała w niższych temperaturach w przedziale 5-15°C. Piwa takie nazwano Lagerami, co było związane z koniecznością dłuższego ich leżakowania i dojrzewania. Za punkt zwrotny uznaje się rok 1842, kiedy to w Pilznie Josef Groll wyodrębnił po raz pierwszy czysty szczep drożdży dolnej fermentacji do produkcji piwa.

Do odkryć, które niewątpliwie wpłynęły na rozwój technologii piwowarskich należały również: wynalezienie maszyny parowej Jamesa Watta w 1763 roku, odkrycie pasteryzacji przez Louisa Pasteura w 1862 oraz wynalezienie agregatu chłodniczego w 1871 roku przez Carla von Lindego.

Od tego momentu możemy mówić o tym, że piwo wkroczyło w nowożytność. Jego ewolucja jednak wcale się nie zatrzymała, wręcz przyspieszyła, a XX oraz XIX wiek to czas niezwykłego rozwoju tej gałęzi przemysłu. Dla każdego piwosza możliwość jej śledzenia i brania w niej udziału to wyjątkowa przygoda.

---

Źródła: J.Besala Alkoholowe Dzieje Polski, Czasy Piastów i Rzeczypospolitej szlacheckiej, Zysk i S-ka Wydawnictwo s.j., Poznań 2015, Baron B., Baron I., W krainie Zigguratów. Historia i życie codzienne mieszkańców starożytnej Mezopotamii, Wydawnictwo Wyższej Szkoły Teologiczno – Humanistycznej, Podkowa Leśna 2005, Bielicki M., Zapomniany świat Sumerów, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1973, Gawlikowska K., Sztuka Mezopotamii, PW „ Wiedza Powszechna ”, Warszawa 1975, Historia National Geographic, tom 4: Cywilizacje Mezopotamii / wyd. polske pod red. Białek M., 2014, Mierzejewski A., Tajemnice glinianych tabliczek, Państwowe Wydawnictwo „ Iskry ”, Warszawa 1981, red. wyd. polskiego Kamińska – Sawicka G. ), Wydawnictwo „ Arkady ”, Warszawa 2009, Mierzejewski A., Sztuka starożytnego wschodu I, Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1983, Meuszyński J., Odkrywanie Mezopotamii, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1977, Zabłocka J., Historia Bliskiego Wschodu w starożytności, Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo, Wrocław 1982.